آسیب در ورزش کوهنوردی در نقاط مختلف بدن و به شکل های متفاوت می تواند ایجاد شود .
کوهنوردی در مناطق کوهستانی می تواند تجربه ای لذت بخش و مهیج باشد، اما بدون شک خطرات آسیبدیدگی نیز در آن وجود دارد ،این آسیبها در نقاط مختلف بدن و به شکل های متفاوت می تواند ایجاد شود .
۱- زخم ها : به صورت های مختلف و معمولا در دست ها و انگشتان پا بیشتر ایجاد می شود و شامل:
کوبیدگی ها، له شدگی بافتها ، خونریزی های زیر پوستی ، خراش های پوستی ، تاول ها ، آسیب ناخن های پا می شود، استفاده از جوراب و کفش مناسب و مراقبتهای بهداشتی مداوم خصوصا در پا می تواند بسیار موثر باشد .
۲- سوختگی: آفتاب سوختگی یکی از متداول ترین آسیب های کوهنوردان میباشد، استفاده از کرم های ضد آفتاب و همچنین کلاه، دستکش و عینک مناسب میتواند این آسیب های را به حداقل برساند.
۳-سرما زدگی : صعود به ارتفاعات و مناطق سرد سیر به مدت طولانی باعث کاهش دمای بدن و آسیب به اندام ها و ایجاد اختلال در عملکرد آنها میشود و در موارد شدید و عدم رسیدگی موقع باعث مرگ میشود.
۴- کم آبی : زمان طولانی فعالیت در کوهنوردی و عدم دریافت مایعات به میزان لازم باعث بروز این حالت میشود که می توان با نوشیدن مایعات، آب میوه های طبیعی و سرم های ورزشی از آن جلوگیری کرد.
۵- آسیب عضلات : انجام حرکات طولانی و عدم آمادگی مناسب می تواند آسیب های مختلفی را از قبیل: درد و کوفتگی عضلات ، کشیدگی عضلات خصوصا در عضلات اندام تحتانی و یا حتی پارگی های عضلات را ایجاد کند . داشتن آمادگی بدنی لازم ، گرم کردن صحیح ، برخورداری از توان عضلانی مناسب و استفاده از تجهیزات مناسب می تواند در پیشگیری از آسیب عضلات موثر باشد .
۶-آسیب مفاصل : مفاصل زانو، مچ پا و مفصل شانه معمولا از مفاصل در گیر در کوهنوردی محسوب می شوند. پیچ خوردگی مچ پا و زانو معمولا شایع تر هستند . همچنین استفاده مداوم از کوله پشتی و یا زمین خوردن باعث ایجاد آسیب در مفصل شانه می گردد و این آسیبها می تواند از یک کشیدگی ساده تا پارگی تاندون ها ویا رباط های این مفاصل را شامل شود.
۷- شکستگی ها : معمولا در انگشتان پا به دنبال سقوط سنگ بر روی پنجه پا و یا بد قرار گرفتن نوک کفش در بین سنگها و یا حتی پیچ خوردگی مچ پا ایجاد می شود البته در اثر پرت شدن و یا سقوط نیز می تواند شکستگی در نقاط مختلف بدن نیز ایجاد شود .
۸-درد پا : بعلت پیاده روی طولانی و فشار مداوم بر پاها ، ضعیف بودن عضلات کف پا و عدم وجود قوس مناسب و خصوصا کفش نامناسب ، درد در این قسمت از موارد شایع در این رشته ورزشی می باشد .
رضا کاظمی – مسئول کمیته توانبخشی هیات پزشکی ورزشی استان مرکزی
آسیب در ورزش کوهنوردی در نقاط مختلف بدن و به شکل های متفاوت می تواند ایجاد شود .
کوهنوردی در مناطق کوهستانی می تواند تجربه ای لذت بخش و مهیج باشد، اما بدون شک خطرات آسیبدیدگی نیز در آن وجود دارد ،این آسیبها در نقاط مختلف بدن و به شکل های متفاوت می تواند ایجاد شود .
۱- زخم ها : به صورت های مختلف و معمولا در دست ها و انگشتان پا بیشتر ایجاد می شود و شامل:
کوبیدگی ها، له شدگی بافتها ، خونریزی های زیر پوستی ، خراش های پوستی ، تاول ها ، آسیب ناخن های پا می شود، استفاده از جوراب و کفش مناسب و مراقبتهای بهداشتی مداوم خصوصا در پا می تواند بسیار موثر باشد .
۲- سوختگی: آفتاب سوختگی یکی از متداول ترین آسیب های کوهنوردان میباشد، استفاده از کرم های ضد آفتاب و همچنین کلاه، دستکش و عینک مناسب میتواند این آسیب های را به حداقل برساند.
۳-سرما زدگی : صعود به ارتفاعات و مناطق سرد سیر به مدت طولانی باعث کاهش دمای بدن و آسیب به اندام ها و ایجاد اختلال در عملکرد آنها میشود و در موارد شدید و عدم رسیدگی موقع باعث مرگ میشود.
۴- کم آبی : زمان طولانی فعالیت در کوهنوردی و عدم دریافت مایعات به میزان لازم باعث بروز این حالت میشود که می توان با نوشیدن مایعات، آب میوه های طبیعی و سرم های ورزشی از آن جلوگیری کرد.
۵- آسیب عضلات : انجام حرکات طولانی و عدم آمادگی مناسب می تواند آسیب های مختلفی را از قبیل: درد و کوفتگی عضلات ، کشیدگی عضلات خصوصا در عضلات اندام تحتانی و یا حتی پارگی های عضلات را ایجاد کند . داشتن آمادگی بدنی لازم ، گرم کردن صحیح ، برخورداری از توان عضلانی مناسب و استفاده از تجهیزات مناسب می تواند در پیشگیری از آسیب عضلات موثر باشد .
۶-آسیب مفاصل : مفاصل زانو، مچ پا و مفصل شانه معمولا از مفاصل در گیر در کوهنوردی محسوب می شوند. پیچ خوردگی مچ پا و زانو معمولا شایع تر هستند . همچنین استفاده مداوم از کوله پشتی و یا زمین خوردن باعث ایجاد آسیب در مفصل شانه می گردد و این آسیبها می تواند از یک کشیدگی ساده تا پارگی تاندون ها ویا رباط های این مفاصل را شامل شود.
۷- شکستگی ها : معمولا در انگشتان پا به دنبال سقوط سنگ بر روی پنجه پا و یا بد قرار گرفتن نوک کفش در بین سنگها و یا حتی پیچ خوردگی مچ پا ایجاد می شود البته در اثر پرت شدن و یا سقوط نیز می تواند شکستگی در نقاط مختلف بدن نیز ایجاد شود .
۸-درد پا : بعلت پیاده روی طولانی و فشار مداوم بر پاها ، ضعیف بودن عضلات کف پا و عدم وجود قوس مناسب و خصوصا کفش نامناسب ، درد در این قسمت از موارد شایع در این رشته ورزشی می باشد .
رضا کاظمی – مسئول کمیته توانبخشی هیات پزشکی ورزشی استان مرکزی
هوا آفتابی است، مسیر هموار است و تنها چند قدم دیگر مانده به قله کوه. همهچیز طبق برنامهریزی پیش میرود؛ اما اوضاع در چند ثانیه زیرورو میشود؛ یکلحظه بیدقتی، یکقدم اشتباه یا یک حادثه ناگوار میتواند منجر به یک اتفاق جدی برای تمام تیم شود. خطاهای کوچک در کوهستان بهندرت بدون مجازات باقی میمانند. به همین دلیل تخصص بنیادی زمینهی در کمکهای اولیه برای هر کوهنورد کوهستانی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
در این مقاله، به مبانی نظری در خصوص تکنیکهای نجات اضطراری میپردازیم. این امر شامل یک الگوریتم اضطراری است که اولین امدادگرانی که به محل حادثه میرسند میتوانند بهعنوان کمک از آن استفاده کنند، همچنین نیازمند تخصصی بالا درزمینهی کمکهای اولیه و جستوجو در کوهستانها و نجات بداههی افراد بر دیوارهی صخرههاست.
لازم به ذکر است که کمکهای اولیه، از آمادهسازی برای شروع کوهنوردی آغاز میشود. یک کولهپشتی مخصوص کمکهای اولیه، کیسهی بیواک، تلفن همراه، کلاه ایمنی و کارت اورژانس باید در هر کولهپشتی کوهنوردی باشد. این کار تضمین میکند که فرد امدادگر هر آنچه را که فرد مجروح نیازمند آن است، همراه خود دارد.
توجه: مبانی نظری بههیچوجه جایگزینی برای آموزش جامع کمکهای اولیه نیست. تمامی کوهنوردان باید یک دوره آموزشی تکنیکهای کمکهای اولیه را گذرانده و تمرین کرده باشند!
شرایط اضطراری کوهنوردی؛ بهدرستی عمل کنید
برخلاف مناطقی که زیرساختهای خوبی دارند، ویژگیهای خاص زمینهای کوهستانی عملیات نجات را سختتر میکند.
بنابراین اولین امدادگر از اهمیت نجات بخشی برای قربانی حادثه برخوردار است. در مواقع اضطراری آنها اولین نفراتی هستند که به تکنیکهای کمکهای اولیه و مهارت نیاز دارند. الگوریتم اضطراری زیر دستورالعملهای مهم را برای اولین امدادگران روشن میکند:
یک نفس عمیق بکشید: قبل از اینکه فرد امدادگر کار را شروع کند، باید یکقدم به عقب بردارد و یک نفس عمیق بکشد. تنها درصورتیکه امدادگر در وضعیت روحی نسبتاً آرامی باشد، میتواند تصمیمات مناسبی را اتخاذ کند. هنگامیکه اولین امدادگر وضعیت کلی را موردبررسی قرار میدهد، این کار به او اجازه میدهد که خطرات عینی را تشخیص دهند، حادثه را پیشبینی کرده و اقدامات بعدی بررسی کند.
محافظت از خود: امنیت شما مهم است! در عملیات کوهنوردی، تیم غالباً در زمینهای رسوبی قرارگرفته و در معرض خطر ریزش سنگ، یخ و سایر خطرات قرار میگیرد. شما باید قبل از کمک به مصدومها، از امنیت خود اطمینان حاصل کنید! در بدترین حالت، اگر کمک به خودتان خیلی خطرناک بود، باید یک تماس اورژانسی گرفته و منتظر یک تیم نجات حرفهای باشید.
محافظت از گروه: در صورت وجود تعداد زیادی از افراد در محل حادثه، باید از امنیت گروه (بهویژه در هنگام صعودهای هدایتشده) اطمینان حاصل شود. فقط در این صورت امدادگران میتوانند به قربانی کمک کنند.
برقراری امنیت در محل حادثه: برای محافظت از خود و دیگران، محل حادثه باید مطمئن باشد: بهعنوانمثال محل حادثه را میتوان با سیمکشی و یا بهگونهای قابلمشاهده علامتگذاری کرد. اگرچه ایمنسازی محل حادثه بر روی دیوارهی صخره غالباً امکانپذیر و یا ضروری نیست، اما میتواند برای جلوگیری از صدمات بیشتر هنگام صعود یا پایین آمدن از کوه ضروری باشد.
نجات از محل حادثه: آیا قربانی در محلی خطرناک است؟ آیا خطر ریزش سنگ یا یخ وجود دارد؟ اگر محل حادثه در معرض خطرات احتمالی باشد، فرد آسیبدیده باید از منطقه خطرناک جابجا شده و مسافت کوتاهی را به محل امن طی کند؛ البته به شرطی که این کار برای امدادگران صحیح بوده و ایمنیشان را به خطر نیندازند. در زمین رسوبی، اولین امدادگر باید خود و مصدوم را از لغزش و سقوط بیشتر محافظت کند. اگر این کار امکانپذیر نباشد، تنها گزینهی امدادگر برقراری تماس اضطراری و منتظر ماندن برای تیم نجاتی حرفهای است.
خونریزی شدید و حالت بیهوشی: اگر فرد مصدوم خونریزی شدید داشته باشد، باید بلافاصله با یک بانداژ فشار درمان شود. این کار باید قبل از صحبت با قربانی و صرفنظر از اینکه آگاهی دارد و یا بیهوش است انجام شود. برای این منظور، اولین امدادگر از بانداژ فشار استفاده میکند. همچنین امداد گر باید برای محافظت از خود و مصدوم در برابر عفونت از دستکش استفاده کرده و از ورود آلودگی به زخم جلوگیری کند.
بررسی سطح هوشیاری
اولین امدادگر باید در کنار فرد مصدوم زانو بزند و با او صحبت کند. اگر مصدوم واکنشی نشان نداد، امدادگر باید او را به آرامی تکان دهد و سعی کند بار دیگر با صدای بلندتر با او صحبت کند.
بیهوش شدن فرد مصدوم خطری حاد برای ادامهی زندگی ایجاد میکند. در اینگونه موقعیتها، اقدامات اضطراری نجاتبخش همیشه در اولویت اول قرار دارند!
قربانی بیهوش
در صورت بیهوش شدن قربانی، باید فوراً تماسی اضطراری برقرار کنید!
تنفس را بررسی کنید؛ مدام باید تنفس را بررسی کنید. ببینید؛ آیا دندههای فرد در حال حرکت است؟ گوش دهید؛ آیا میتوانید صدای نفس کشیدن مصدوم را بشنوید؟ حس کنید؛ آیا میتوانید نفسهای قربانی را احساس کنند؟ اگر قربانی بهندرت، بریدهبریده و یا اصلاً نفس میکشد، باید او را احیا کنید!
تا زمانی که کمکهای حرفهای (پزشک نجات کوهستانی یا اورژانس) فرا رسد و یا خسته شوید، قفسه سینه قربانی را بفشارید و به او تنفس مصنوعی دهید (با نسبت ۳۰:۲).
فشار بر قفسه سینه: پاشنهی دستانتان را در مرکز قفسه سینه قرار دهید. از وزن بدن خود استفاده کرده و با فشار، قفسه سینه فرد آسیبدیده را تا ۵ تا ۶ سانتیمتر پایین ببرید. پس از اعمال فشار، سینه را رها کنید (به مدت صد ۱۰۰ بار در دقیقه؛ تقریباً دو بار در ثانیه).
هنگام دادن تنفس مصنوعی به مصدوم، بینی خود را با یک دست نگهدارید و دست دیگرتان را روی چانه فرد قرار دهید. سر مصدوم را به عقب خم کنید، سپس لبهای خود را در اطراف دهان قربانی قرار داده و باحالت طبیعی نفس بکشید. لازم نیست بهاندازهای که اکثر افراد فکر میکنند نفس بکشید؛ تنفس به مقدار زمانی که در حال استراحت هستید کافی است. بهجای احیای دهانبهدهان، میتوانید احیا دهان به بینی را انجام دهید. در این روش دهان فرد آسیبدیده بسته است و احیا از طریق بینی انجام میشود.
وقتی قربانی دوباره شروع به نفس کشیدن کرد، او را در حالت ریکاوری پایدار قرار دهید. برای انجام این کار، کنار فرد بیهوش زانو بزنید. بازوی او را با زاویه ۹۰ درجه در کنارش قرار دهید. پاهایش را خم کرده و در جای خود نگهدارید. دستش را بگیرید، پشت دستش را روی گونهاش (همان قسمتی که به سمت شماست) قرار دهید و در جای خود نگه دارید. فرد مصدوم را به سمت خودتان بهزانو برگردانید. با دقت دست خود را از زیر سر فرد مصدوم قرار بردارید؛ به صورتی که فرد روی دست خود دراز کشیده باشد. سرش را به عقب خم کنید. دهانش را کمی بازکنید. دهان باید کمی از شکم پایینتر باشد تا خون یا استفراغ بهراحتی از دهان بیرون بیاید.
قربانی هوشیار
بررسی بدن مصدوم: قربانی از ارتفاع سقوط کرده اما هوشیار است. اولین امدادگر باید او را از سرتاپا بررسی کند. امدادگر باید بهسرعت، منظم و جامع عمل کند. بررسی علائمی مانند خونریزی، تورم، کبودی، جابجا شدگی استخوانها و میزان درد بسیار مهم است.
ترتیب معاینه بدن: سر، گردن، حلقهی شانه و دنده، شکم، نخاع، لگن، بازوها و دستها، رانها و ساق پا.
آیا علائم بیمار را میدانید؟ امدادگر باید در مورد علائم فرد مصدوم از او سؤال کند: آیا او قبلاً این اتفاق برایش پیش آمده یا با آن آشناست؟ آخرین باری که غذا خورده کی بوده است؟
اگر فرد بیمار اغلب این علائم را داشته باشد، میداند چه باید بکند. ممکن است قربانی مجبور باشند چیزی بخورد یا بنوشد، استراحت کند یا دارویی اضطراری مصرف کند. امدادگر میتواند در این زمینه به بیمار کمک و یا او را پشتیبانی کند.
اگر علائم شخص مصدوم ناشناخته باشد یا اینکه داروی اضطراری را که اکنون به آن احتیاج دارد فراموش کرده باشد، باید بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.
یک تماس اضطراری برقرار کنید؛ اگر مصدوم جراحاتی جدی دارد، دیگر نمیتواند راه برود و یا اگر از همتیمیهایش مطمئن نیستید، باید بلافاصله تماس اضطراری برقرار کنید. درحالیکه منتظر خدمات اورژانس هستید، حواستان به پانسمان زخم باشد. تمام اقدامات لازم باید انجام شود. با یک باند استریل شده روی زخم را بپوشانید. در صورت لزوم میتوانید از اسلینگ (دستآویزی که با آن دستشکسته را از گردن میآویزند) یا پانسمان ثابت استفاده کنید.
حالت مطلوب بدن: آیا قربانی راحت نشسته یا دراز کشیده است؟
نحوهی قرار دادن فرد مطابق خواستهاش یا طبق ضرورتی که جراحت ایجاب میکند:
قرار دادن بالاتنه در حالتی بالاتر از پایینتنه: در صورت آسیبهای سر، مشکل تنفسی، مشکوک بودن فرد به حمله قلبی یا سکته مغزی
حالت مسطح بدن: در صورت افت شدید فشارخون، آسیب نخاعی، آسیب ران یا لگن
حالت جنین: در صورت درد شکم
حالت شوک: در صورت زخمهای خشک یا بهشدت در حال خونریزی، غش و یا مشکلاتی در گردش خون
حفظ حرارت بدن
چه برای قربانیان هوشیار و چه بیهوش، حفظ حرارت بدن بسیار مهم است. مصدوم را بهدقت و کاملاً گرم ببندید و او را از رطوبت و سرمای زمین محافظت کنید.
پشتیبانی ازنظر روانی
یکی از مهمترین تکنیکهایی که امدادگر باید بلد باشد، پشتیبانی روانی است؛ یعنی حضور کنار مصدوم، صحبت و همدردی با او. بهآرامی بازو یا شانهاش را لمس کنید تا فرد مصدوم بداند که تنها نیست.
حتی برای کسانی که بیهوش هستند – اما هنوز نفس میکشند – پشتیبانی روانی بسیار مهم است. برخی حواس مانند شنوایی و احساس، حتی وقتی فرد بیهوش باش، فعال هستند. به همین دلیل تشویق کلامی و لمس دستانشان از اهمیت بالایی برخوردار است.
درصورتیکه تنها راهحل باقیمانده تنها گذاشتن فرد بود، این کار را انجام دهید؛ بهعنوانمثال یا اگر فقط دو نفر بودید و موبایلتان آنتن نداشت. در غیر این صورت، در کنار هم بمانید و منتظر گروه نجات باشید.
هوا آفتابی است، مسیر هموار است و تنها چند قدم دیگر مانده به قله کوه. همهچیز طبق برنامهریزی پیش میرود؛ اما اوضاع در چند ثانیه زیرورو میشود؛ یکلحظه بیدقتی، یکقدم اشتباه یا یک حادثه ناگوار میتواند منجر به یک اتفاق جدی برای تمام تیم شود. خطاهای کوچک در کوهستان بهندرت بدون مجازات باقی میمانند. به همین دلیل تخصص بنیادی زمینهی در کمکهای اولیه برای هر کوهنورد کوهستانی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
در این مقاله، به مبانی نظری در خصوص تکنیکهای نجات اضطراری میپردازیم. این امر شامل یک الگوریتم اضطراری است که اولین امدادگرانی که به محل حادثه میرسند میتوانند بهعنوان کمک از آن استفاده کنند، همچنین نیازمند تخصصی بالا درزمینهی کمکهای اولیه و جستوجو در کوهستانها و نجات بداههی افراد بر دیوارهی صخرههاست.
لازم به ذکر است که کمکهای اولیه، از آمادهسازی برای شروع کوهنوردی آغاز میشود. یک کولهپشتی مخصوص کمکهای اولیه، کیسهی بیواک، تلفن همراه، کلاه ایمنی و کارت اورژانس باید در هر کولهپشتی کوهنوردی باشد. این کار تضمین میکند که فرد امدادگر هر آنچه را که فرد مجروح نیازمند آن است، همراه خود دارد.
توجه: مبانی نظری بههیچوجه جایگزینی برای آموزش جامع کمکهای اولیه نیست. تمامی کوهنوردان باید یک دوره آموزشی تکنیکهای کمکهای اولیه را گذرانده و تمرین کرده باشند!
شرایط اضطراری کوهنوردی؛ بهدرستی عمل کنید
برخلاف مناطقی که زیرساختهای خوبی دارند، ویژگیهای خاص زمینهای کوهستانی عملیات نجات را سختتر میکند.
بنابراین اولین امدادگر از اهمیت نجات بخشی برای قربانی حادثه برخوردار است. در مواقع اضطراری آنها اولین نفراتی هستند که به تکنیکهای کمکهای اولیه و مهارت نیاز دارند. الگوریتم اضطراری زیر دستورالعملهای مهم را برای اولین امدادگران روشن میکند:
یک نفس عمیق بکشید: قبل از اینکه فرد امدادگر کار را شروع کند، باید یکقدم به عقب بردارد و یک نفس عمیق بکشد. تنها درصورتیکه امدادگر در وضعیت روحی نسبتاً آرامی باشد، میتواند تصمیمات مناسبی را اتخاذ کند. هنگامیکه اولین امدادگر وضعیت کلی را موردبررسی قرار میدهد، این کار به او اجازه میدهد که خطرات عینی را تشخیص دهند، حادثه را پیشبینی کرده و اقدامات بعدی بررسی کند.
محافظت از خود: امنیت شما مهم است! در عملیات کوهنوردی، تیم غالباً در زمینهای رسوبی قرارگرفته و در معرض خطر ریزش سنگ، یخ و سایر خطرات قرار میگیرد. شما باید قبل از کمک به مصدومها، از امنیت خود اطمینان حاصل کنید! در بدترین حالت، اگر کمک به خودتان خیلی خطرناک بود، باید یک تماس اورژانسی گرفته و منتظر یک تیم نجات حرفهای باشید.
محافظت از گروه: در صورت وجود تعداد زیادی از افراد در محل حادثه، باید از امنیت گروه (بهویژه در هنگام صعودهای هدایتشده) اطمینان حاصل شود. فقط در این صورت امدادگران میتوانند به قربانی کمک کنند.
برقراری امنیت در محل حادثه: برای محافظت از خود و دیگران، محل حادثه باید مطمئن باشد: بهعنوانمثال محل حادثه را میتوان با سیمکشی و یا بهگونهای قابلمشاهده علامتگذاری کرد. اگرچه ایمنسازی محل حادثه بر روی دیوارهی صخره غالباً امکانپذیر و یا ضروری نیست، اما میتواند برای جلوگیری از صدمات بیشتر هنگام صعود یا پایین آمدن از کوه ضروری باشد.
نجات از محل حادثه: آیا قربانی در محلی خطرناک است؟ آیا خطر ریزش سنگ یا یخ وجود دارد؟ اگر محل حادثه در معرض خطرات احتمالی باشد، فرد آسیبدیده باید از منطقه خطرناک جابجا شده و مسافت کوتاهی را به محل امن طی کند؛ البته به شرطی که این کار برای امدادگران صحیح بوده و ایمنیشان را به خطر نیندازند. در زمین رسوبی، اولین امدادگر باید خود و مصدوم را از لغزش و سقوط بیشتر محافظت کند. اگر این کار امکانپذیر نباشد، تنها گزینهی امدادگر برقراری تماس اضطراری و منتظر ماندن برای تیم نجاتی حرفهای است.
خونریزی شدید و حالت بیهوشی: اگر فرد مصدوم خونریزی شدید داشته باشد، باید بلافاصله با یک بانداژ فشار درمان شود. این کار باید قبل از صحبت با قربانی و صرفنظر از اینکه آگاهی دارد و یا بیهوش است انجام شود. برای این منظور، اولین امدادگر از بانداژ فشار استفاده میکند. همچنین امداد گر باید برای محافظت از خود و مصدوم در برابر عفونت از دستکش استفاده کرده و از ورود آلودگی به زخم جلوگیری کند.
بررسی سطح هوشیاری
اولین امدادگر باید در کنار فرد مصدوم زانو بزند و با او صحبت کند. اگر مصدوم واکنشی نشان نداد، امدادگر باید او را به آرامی تکان دهد و سعی کند بار دیگر با صدای بلندتر با او صحبت کند.
بیهوش شدن فرد مصدوم خطری حاد برای ادامهی زندگی ایجاد میکند. در اینگونه موقعیتها، اقدامات اضطراری نجاتبخش همیشه در اولویت اول قرار دارند!
قربانی بیهوش
در صورت بیهوش شدن قربانی، باید فوراً تماسی اضطراری برقرار کنید!
تنفس را بررسی کنید؛ مدام باید تنفس را بررسی کنید. ببینید؛ آیا دندههای فرد در حال حرکت است؟ گوش دهید؛ آیا میتوانید صدای نفس کشیدن مصدوم را بشنوید؟ حس کنید؛ آیا میتوانید نفسهای قربانی را احساس کنند؟ اگر قربانی بهندرت، بریدهبریده و یا اصلاً نفس میکشد، باید او را احیا کنید!
تا زمانی که کمکهای حرفهای (پزشک نجات کوهستانی یا اورژانس) فرا رسد و یا خسته شوید، قفسه سینه قربانی را بفشارید و به او تنفس مصنوعی دهید (با نسبت ۳۰:۲).
فشار بر قفسه سینه: پاشنهی دستانتان را در مرکز قفسه سینه قرار دهید. از وزن بدن خود استفاده کرده و با فشار، قفسه سینه فرد آسیبدیده را تا ۵ تا ۶ سانتیمتر پایین ببرید. پس از اعمال فشار، سینه را رها کنید (به مدت صد ۱۰۰ بار در دقیقه؛ تقریباً دو بار در ثانیه).
هنگام دادن تنفس مصنوعی به مصدوم، بینی خود را با یک دست نگهدارید و دست دیگرتان را روی چانه فرد قرار دهید. سر مصدوم را به عقب خم کنید، سپس لبهای خود را در اطراف دهان قربانی قرار داده و باحالت طبیعی نفس بکشید. لازم نیست بهاندازهای که اکثر افراد فکر میکنند نفس بکشید؛ تنفس به مقدار زمانی که در حال استراحت هستید کافی است. بهجای احیای دهانبهدهان، میتوانید احیا دهان به بینی را انجام دهید. در این روش دهان فرد آسیبدیده بسته است و احیا از طریق بینی انجام میشود.
وقتی قربانی دوباره شروع به نفس کشیدن کرد، او را در حالت ریکاوری پایدار قرار دهید. برای انجام این کار، کنار فرد بیهوش زانو بزنید. بازوی او را با زاویه ۹۰ درجه در کنارش قرار دهید. پاهایش را خم کرده و در جای خود نگهدارید. دستش را بگیرید، پشت دستش را روی گونهاش (همان قسمتی که به سمت شماست) قرار دهید و در جای خود نگه دارید. فرد مصدوم را به سمت خودتان بهزانو برگردانید. با دقت دست خود را از زیر سر فرد مصدوم قرار بردارید؛ به صورتی که فرد روی دست خود دراز کشیده باشد. سرش را به عقب خم کنید. دهانش را کمی بازکنید. دهان باید کمی از شکم پایینتر باشد تا خون یا استفراغ بهراحتی از دهان بیرون بیاید.
قربانی هوشیار
بررسی بدن مصدوم: قربانی از ارتفاع سقوط کرده اما هوشیار است. اولین امدادگر باید او را از سرتاپا بررسی کند. امدادگر باید بهسرعت، منظم و جامع عمل کند. بررسی علائمی مانند خونریزی، تورم، کبودی، جابجا شدگی استخوانها و میزان درد بسیار مهم است.
ترتیب معاینه بدن: سر، گردن، حلقهی شانه و دنده، شکم، نخاع، لگن، بازوها و دستها، رانها و ساق پا.
آیا علائم بیمار را میدانید؟ امدادگر باید در مورد علائم فرد مصدوم از او سؤال کند: آیا او قبلاً این اتفاق برایش پیش آمده یا با آن آشناست؟ آخرین باری که غذا خورده کی بوده است؟
اگر فرد بیمار اغلب این علائم را داشته باشد، میداند چه باید بکند. ممکن است قربانی مجبور باشند چیزی بخورد یا بنوشد، استراحت کند یا دارویی اضطراری مصرف کند. امدادگر میتواند در این زمینه به بیمار کمک و یا او را پشتیبانی کند.
اگر علائم شخص مصدوم ناشناخته باشد یا اینکه داروی اضطراری را که اکنون به آن احتیاج دارد فراموش کرده باشد، باید بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.
یک تماس اضطراری برقرار کنید؛ اگر مصدوم جراحاتی جدی دارد، دیگر نمیتواند راه برود و یا اگر از همتیمیهایش مطمئن نیستید، باید بلافاصله تماس اضطراری برقرار کنید. درحالیکه منتظر خدمات اورژانس هستید، حواستان به پانسمان زخم باشد. تمام اقدامات لازم باید انجام شود. با یک باند استریل شده روی زخم را بپوشانید. در صورت لزوم میتوانید از اسلینگ (دستآویزی که با آن دستشکسته را از گردن میآویزند) یا پانسمان ثابت استفاده کنید.
حالت مطلوب بدن: آیا قربانی راحت نشسته یا دراز کشیده است؟
نحوهی قرار دادن فرد مطابق خواستهاش یا طبق ضرورتی که جراحت ایجاب میکند:
قرار دادن بالاتنه در حالتی بالاتر از پایینتنه: در صورت آسیبهای سر، مشکل تنفسی، مشکوک بودن فرد به حمله قلبی یا سکته مغزی
حالت مسطح بدن: در صورت افت شدید فشارخون، آسیب نخاعی، آسیب ران یا لگن
حالت جنین: در صورت درد شکم
حالت شوک: در صورت زخمهای خشک یا بهشدت در حال خونریزی، غش و یا مشکلاتی در گردش خون
حفظ حرارت بدن
چه برای قربانیان هوشیار و چه بیهوش، حفظ حرارت بدن بسیار مهم است. مصدوم را بهدقت و کاملاً گرم ببندید و او را از رطوبت و سرمای زمین محافظت کنید.
پشتیبانی ازنظر روانی
یکی از مهمترین تکنیکهایی که امدادگر باید بلد باشد، پشتیبانی روانی است؛ یعنی حضور کنار مصدوم، صحبت و همدردی با او. بهآرامی بازو یا شانهاش را لمس کنید تا فرد مصدوم بداند که تنها نیست.
حتی برای کسانی که بیهوش هستند – اما هنوز نفس میکشند – پشتیبانی روانی بسیار مهم است. برخی حواس مانند شنوایی و احساس، حتی وقتی فرد بیهوش باش، فعال هستند. به همین دلیل تشویق کلامی و لمس دستانشان از اهمیت بالایی برخوردار است.
درصورتیکه تنها راهحل باقیمانده تنها گذاشتن فرد بود، این کار را انجام دهید؛ بهعنوانمثال یا اگر فقط دو نفر بودید و موبایلتان آنتن نداشت. در غیر این صورت، در کنار هم بمانید و منتظر گروه نجات باشید.
با صعود به ارتفاعات بالاتر، هوا سردتر خواهد شد. دمای هوا به ازای هر ۲۰۰ متر ارتفاع گرفتن ۱.۲ درجه سانتی گراد کم میشود که به معنای هر ۱۰۰۰ متر ۶ درجه سانتیگراد میباشد. به طور همزمان نیاز به تقلا و تلاش بیشتری نیز در ارتفاعات بالاتر میباشد. از طرف دیگر دسترسی به تغذیه مناسب خصوصا آب کافی سختتر نیز خواهد بود. به همین دلایل و همچنین کمبود اکسیژن بدن در تولید گرما دچار مشکل میشود.
در ابتدا فرد در منتهی الیه اعضای بدن احساس سرما میکند. سپس این حالت به ارگانهای حیاتی وی منتقل میشود.
در اینجاست که احتمال وقوع سرمازدگی و هیپوترمی پدید می آید.
سرمازدگی چطور اتفاق می افتد؟
عواملی که باعث تشدید سرمازدگی میشوند:
البسه و تجهیزات نامناسب ، رطوبت بدن ، باد.
بی آبی و کم آبی بدن ، تعداد زیادی گلوبول های قرمز ، هایپوکسی (ارتفاع)
جریان محدود خون: مانند لباس یا تجهیزات تنگ(مانند هارنس ، کفش ، کرامپون)، شکستگی استخوانی.
خستگی مفرط
تنباکو (انقباض عروق)
سرمازدگی جدید.
نواحی تحت تاثیر
اندامهای تحتانی مانند (دست، پا، گوش، بینی) در ابتدا تحت تاثیر قرار می گیرند.
در پوست: سلولهای پوستی حاوی مقداری مولکول آب هستند. آنها یخ میزند.
در رگهای خونی: رگها نازک شده و جریان خون سخت میگردد تا اینکه به کلی متوقف میشود. پلاسمای خون یخ میزند، سلولهای خونی ، و دیواره های سلولی نفوذ پذیر میگردد.
مراحل مختلف سرمازدگی
سرمازدگی سطحی
درجه یک:
سفیدی ، و به دنبال آن قرمز شدن بر اثر گرم کردن سریع.
کاهش حس، که پس از گرم شدن به سرعت باز میگردد.
در ۳ تا ۴ روز بهبود می یابد. بدون آثار باقیمانده.
درجه دو:
سفیدی ُو به دنبال آن گرم شدن بر اثر گرم کردن آهسته.
از دست دادن حسُ که به آهستگی باز میگردد.
تاولهای پر از مایع شفاف ، ورم متوسط.
طی ۱۰ تا ۱۵ روز معالجه میشود. ماندگاری حساسیت در سرما.
سرمازدگی عمیق
درجه سه:
رنگ پریدگی (یخ زدگی سریع) یا سیانوز (یخ زدگی آهسته).
از دست دادن حس.
تورم عمده در قسمتهای مرده هنگام گرم شدن مجدد.
تاولهای بزرگ و خونی.
پس از ده روز:
بروز قسمتهای سیاه در بافت اعضای صدمه دیده، محدود به پوست یا حتی گسترش آن به استخوانهاو در نهایت امکان از دست دادن اندامها.
درمان میدانی
توجه : گرم کردن مجدد میدانی فقط باید در صورتی انجام شود که امکان انتقال به محل کنترل شده وجود نداشته باشد.
قبل از درمان سرمازدگی ، به شرایط تهدید کننده سلامتی مرتبط با تروما یا بیماری ارتفاع باید توجه داشت.
مدیریت هیپوترمی نسبت به سرمازدگی در اولویت قرار دارد. کوهنورد بایست فورا به منظور جلوگیری از دست دادن گرمای بیشتر به پناهگاه گرم و خشک منتقل شود.
در صورت امکان بیمار بایست به محیط کنترل شده برای گرم کردن مجدد انتقال یابد.
با دقت زیاد با اعضای آسیب دیده کار کنید تا از آسیب دیدگی بیشتر جلوگیری شود. در صورت امکان، اجازه ندهید بیمار روی پاهای یخ زده راه برود.
لباسهای خیس و محدود کننده را از روی اعضای تحت تاثیر بردارید. جواهرات محدود کننده را نیز جدا کنید.
در صورتی که امکان انتقال وجود نداشته و نیاز به گرم کردن وجود دارد، بافت آسیب دیده را در آب تمیز ۴۰ درجه سانتیگراد غوطه ور کنید. آب را هم بزنید تا انتقال گرما به طور مساوی بر روی منطقه آسیب دیده ایجاد شود و از گرم شدن بیش از حد آب اجتناب کنید. قسمت مورد نظر بدن را با هوا خشک کنید.
همچنین می توانید با قرار دادن مناطق آسیب دیده در برابر کشاله ران یا زیربغل های فرد دیگر، عضو سرمازده را گرم کنید.
داروی مسکن(ایبوپروفن) باید در طی فرآیند گرم شدن مجدد و بعد از آن تجویز شود. در صورت موجود بودن، آنتی بیوتیکی مانند سیپروفلوکساسین یا آموکسی سیلین از عفونت جلوگیری خواهد کرد.
مطمئن شوید که فرد مصدوم آب کافی نوشیده باشد.
پس از گرم کردن مجدد، از اندام در برابر فشار مستقیم محافظت کنید، زخم ها را با پانسمان استریل بزرگ بپوشانید و تاولها را دست نخورده نگه دارید.
از انجام کارهای زیر پرهیز کنید
عضو یا پوست دچار سرمازدگی را نمالید.
از سرشعله یا آتش برای گرم کردن مجدد استفاده نکنید.
در صورتی که امکان یخ زدن مجدد وجود داشته باشد، از گرم کردن اجتناب کنید.
پس از باز شدن موفق یخ عضو ، اجازه یخ زدن مجدد ندهید.
بشر از ابتدای خلقت با خطرات بیشماری رو به رو بوده است. به همین جهت، گذشتن از تمام مشکلات و زنده ماندن در شرایط بحرانی برای ما اهمیت ویژهای دارد. هر گونه اطلاعاتی که به ما کمک کند بتوانیم از وارد شدن آسیبهای جدی به فرد مصدوم جلوگیری کنیم را کمک های اولیه می نامند. به لطف این اطلاعات میتوانید جان افراد آسیب دیده را تا رسیدن به مراکز درمانی نجات دهید. گاهی حضور یک گاز استریل کوچک میتواند خونریزی مصدوم را کاهش دهد، از عفونت زخم جلوگیری کند و در نتیجه جان وی را نجان دهد. پس حضور کیف کمکهای اولیه را در کوله پپشتیتان را نادیده نگیرید!
جعبه کمک های اولیه کوهنوردی
همانطور که پیشتر گفتیم اهمیت حضور کیت کمک های اولیه بر هیچ کس پوشیده نیست و به همین علت است که انواع مختلفی از این محصول با کاربریهای متفاوت طراحی و تولید شده است. به صورتی که درمنزل، مدرسه، محل کار و حتی اتومبیل شخصی شما باید یک کیف کمک های اولیه حضور داشته باشد. اما شاید حضور جعبه کمک های اولیه کوهنوردی شاید از تمام موقعیتهای دیگر ضروریتر باشد! زیرا خطرات کوهستان بر هیچ کس پوشیده نیست و مصدومیت در این محیط میتواند خطرات جانی به همراه داشته باشد.
جعبه کمک های اولیه کوهنوردی باید به نحوی انتخاب شود که جای کمی را در کوله پشتی شما اشغال کند و در عین حال حجم آن مناسب با تمام تجهیزات مورد نیاز شرایط کوهستان باشد. فکر میکنید رعایت این تناسب دشوار است؟ نگران نباشید در این بلاگ با ما همراه باشید تا بهترین کیت کمک های اولیه را جمع آوری کنید.
به چه فاکتورهایی در انتخاب جعبه کمک های اولیه کوهنوردی توجه کنیم؟
اما برای جعبه کمک های اولیه کوهنوردی باید به فاکتورهایی توجه کنید تا بهترین انتخاب را داشته باشید. این عوامل را با یکدیگر بررسی میکنیم:
مکان انتخابی
میدانید که برای برنامهریزی کوهنوردی، باید به مکان انتخابی برنامه خود توجه کنید. دقت به انتخاب مکانی که میخواهید بروید، در محتویات جعبه کمک های اولیه کوهنوردی بسیار تأثیرگذار است. برای مثال قرصهای ضدتهوع که در ارتفاعات به آن نیاز پیدا میکنید؛ در زمانهایی که به دشت و طبیعتگردیهای کوتاهمدت میروید ضروری نیستند و در مناطق مرطوب بهتر است است برای امنیت بیشتر اسپریهای ضد حشره استفاده کنید.
فعالیتهای سفر
بر ای مثال اگر قصد صخرهنوردی یا صعود با طناب را دارید حتماً کرمهای ضد تاول و چندین بانداژ به همراه داشته باشید. اگر پیاده روی و کوهنوردیهای طولانیمدت در برنامههای خود دارید؛ این تجهیزات آسایش پاهایتان را نیز فراهم میکند.
سابقه بیماری در همراهان
اگر همسفرانتان سابقه بیماریهای قلبی یا آلرژی دارند، قضیه کمی حساستر است. آن ها باید داروها و لوازمی به همراه داشته باشند که در مواقع نیاز جانشان را نجات دهد. پیشنهاد میکنیم اگر داروهایی مثل قند یا فشار خون استفاده میکنید برای روزهای پیشبینی شده و چند روز آتی آن به همراه داشته باشید؛ تا اگر برنامه کوهنوردی شما دستخوش تغییراتی شد، بتوانید بدون هیچ مشکلی آن را پشت سر بگذارید.
چک لیست لوازم مورد نیاز در کیف کمکهای اولیه
اشاره کردیم که انتخاب محتویات کیت کمک های اولیه وابسته به فاکتورهایی است اما چک لیستی از این محتویات را برای شما تهیه کردیم تا در برنامههای کوهنوردی هر گزینه ای که نیاز دارید را در بین این موارد انتخاب کنید:
دارو
شاید یکی از مهمترین قسمتهای کیف کمکهای اولیه شما را داروها تشکیل دهند. آن ها میتوانند در مواقع نیاز تأثیر قابل توجهی بر سلامت فرد مصدوم و خروج او از شرایط اضطراری داشته باشند. البته فراموش نکنید که ترجیحاً این داروها باید توسط یک پزشک متبحر تجویز شود و حتیالمکان از خوردن سرخود داروها جلوگیری کنید. اما به همراه داشتن این داروها میتواند شما را از شرایط دشوار و سخت سلامتی نجات دهد. نمونهای از این قرصها شامل موارد زیر است:
انواع قرصهای مسکن مثل استامینوفن، ایبوپروفن و …
قرصهای مربوط به آلرژی مثل آنتیهیستامین دوکنژستانت
قرص هیوسین ضد اسپاسم عضلات
قرصهای ضد اسهال مانند قرص دیفنوکسیلات
قرص سرماخوردگی مثل کلد استاپ یا ادلت کلد
قرص ضدتهوع مثل متوکلوپرامید یا پلازیل برای از بین بردن حالت تهوع، استفراغ، سرگیجه
قرص های ضداسید معده برای جلوگیری از ترش کردن مثل فاموتیدین
انواع کرمهای درمانی
وجود کرمهایی چون کرم ضدخارش یا کرمهای ضد حشره میتواند یک آسودگی خاطر برای شما به وجود آورد. کرمهای ضدخارش سوزش و التهاب گزش حشرات را بر روی پوستتان از بین میبرد اما کرم ضدحشره از آن هم بهتر عمل میکند! در واقع این کرم از گزش حشرات جلوگیری میکند و شما را از شر آنها در امان نگه میدارد. حضور پماد سوختگی هم میتواند بسیار مفید باشد. کافیست این پماد را روی پوست سوخته بمالید تا از التهابات آن جلوگیری کنید.
دستمال مرطوب و بهداشتی
میتوانید با استفاده از دستمال بهداشتی و مرطوب آلودگیها را از سطح بدن، چشم و زخمهای مصدوم پاک کنید. پس حضورشان نقش پر رنگی در کیت شما پیدا میکند.
دستکش و لوازم ضد عفونی
فرض کنید قصد پانسمان زخمهای همراه خود را در طبیعت دارید. اما با دستهای آلودهای که دارید به جای کمک، ظلم بزرگی در حق افراد زخمی میکنید! پس اگر آب و صابون در دسترس ندارید با کمک ژلهای ضدعفونی یادستمالهای مربوط مختص به این کار، دستانتان را تمیز کنید. توصیه میکنیم حتماً دستکش نیز به همراه داشته باشید تا از ورود هر گونه آلودگی به پوست فرد جلوگیری کنید.
یکی از در دسترسترین موارد برای ضدعفونی پد الکلی است که این روزها به لطف اپیدمی کرونا همه آشنایی کاملی با آن دارند! پس حتماً به غیر از جعبه کمکهای اولیه خود، در کیف یا جیبتان تعدادی پد الکلی پیدا میشود. البته برای ضد عفونی میتوانید از بتادین نیز استفاده کنید.
چسب زخم و گاز استریل
بهتر است زخمها را ضد عقونی کنید و سپس محل زخم را بپوشانید تا از آلوده شدن و ایجاد عفونت جلوگیری کنید. برای حل این مسأله بهتر است چسب زخم و گاز استریل به اندازه کافی در کیف کمکهای اولیه خود به همراه داشته باشید. گاز پانسمان یا همان استریل از مهمترین آیتمهای کیف کمکهای اولیه شماست.
باندهای کشی
میتوانید از باندهای کشی برای بستن پاهای پیچ خورده استفاده کنید یا زخمهای عمیق را محکم ببندید تا از خونریزی آن جلوگیری کنید.
انتخابهای کاملتر
لوازمی دیگری نیز وجود دارند که شاید حضورشان ضروری نباشد اما حضورشان امنیت بیشتری برایتان به ارمغان میآورد. از این لوازم لیستی تهیه شده که میتوانید در زیر مشاهده کنید:
داروی بتادین و سرم ضد عفونی کننده
الکل سفید
پنبه
محلول محرک تنفسی ( محلول آمونیاک )
باند در ابعاد مختلف نواری و سه گوش
قیچی، تیغ و پنس
ترمومتر (درجه تب)
آتل (تخته شکسته بندی در سایز کوچک و بزرگ)
صابون آنتی باکتریال و حولهی تمیز
کبریت و فندک
سرنگ آماده برای تزریق ضروری
پماد هایی چون جنتامایسین یا تتراسیکلین
کیسه یخ و کیسه آب گرم
چراغ قوه و سوت
پودر ORS
چسب زخم یا چسب لوکوپلاست
و….
نکات کلیدی برای نگهداری از کیف کمکهای اولیه
هر گاه وسایل و مواد داخل جعبه کمک های اولیه را مصرف کردید، در اولین فرصت آنها را با نمونه جدید شارژ نمایید.
به تاریخ انقضای دارو های مورد نیازتان توجه داشته باشید. اگر تاریخ آن ها به پایان برسد نه تنها دیگر مفید نخواهند بود؛ بلکه باعث مسمومیتتان نیز خواهند شد. پس تاریخ انقضا ها را چک کنید و در صورت نیاز دارو هایتان را دوباره خریداری کنید.
پیش از شروع برنامه نگاهی به چک لیست محتویات کیف کمکهای اولیه خود بیاندازید تناسب لوازمتان با برنامه پیش رو را بررسی کنید تا چیزی را از قلم نیاندازید.
یک امدادگر حرفهای باشید!
در آخر به عنوان یک امدادگر باید به شما نکاتی را متذکر شویم تا بتوانید فرد مفیدی باشید. پس اگر میخواهید به عنوان یک امدادگر بهترین عملکرد را داشته باشید؛ این نکات را رعایت کنید:
۱. ابتدا خونسردی خود را حفظ کرده و سعی کنید اطلاعات کاملی از چگونگی این اتفاق از فرد آسیب دیده به دست آورید. بررسی سوابق و داروهای همراه فرد، سابقه بیماریهای قلبی، دیابت و … میتواند کمک شایانی به شما و کادر درمان کند.
۲. همه جوانب را رعایت کنید و فرد را از مکانهای خطرناک دور نگه دارید. سپس به سرعت شروع به رسیدگی به فرد مصدوم کنید. شاید حفظ جان وی بسته به این لحظات طلائی باشد.
۳. شکستگی، راههای تنفس و علائم حیاتی مصدوم را کنترل کنید و مانع خونریزی های احتمالی آن شوید. مراقب باشید که زبان راه تنفس فرد را زمانی که بیهوش است مسدود نکند.
۴. سعی کنید وضعیت فرد را تا رسیدن به مراکز درمانی ثابت نگهدارید.
سرمازدگی معمولا در دمای زیر ۱۵ درجه سانتی گراد اتفاق می افتد.
اما گاه دیده شده است که در دماهای بالاتر بخصوص در باد شدید و یا در حضور رطوبت نیز با سرمازدگی مواجهه می شویم.
برخورد با محیطهای سرد برف یا زمین سرد باعث انتقال حرارت بدن به آنها و کاهش دمای بدن می شود.
پس در باره سرما دو نکته مهم داریم :
اول دمای محیط دوم انتقال حرارت بدن مثلا دست زدن به میله های آهنی یا نشستن روی زمین باعث انتقال مقدار زیادی از دمای بدن به زمین می شود.
🔶باد
باد با جابجای هوای اطراف بدن باعث می شود تا بدن بطور مداوم در معرض هوای سردتر قرار گیرد و گرمای بیشتری را از دست بدهد.
پس در دمای ثابت هرچه سرعت باد بیشتر شود هوا سردتر احساس می شود.
اگر می خواهید تصور درست تری از سرعت باد داشته باشید به چند مثال توجه کنید:
مثلا اگر سرعت باد ۱ متر بر ثانیه باشد، هوای آرام و دود حاصل از دود کشها و آتش به راحتی به بالا صعود می کند.
یا سرعت باد مابین ۲ الی ۵ متر بر ثانیه باشد، دود دودکشها را با خود می برد
و اگر سرعت باد مابین ۶ تا ۸ متر بر ثانیه باشد، پودر برفها را به هوا بلند می کند.
اگر سرعت باد ۱۰ متر بر ثانیه باشد، شاخه های کوچک درختان را به حرکت در می آورد.
اگر سرعت با ۱۵ متر بر ثانیه باشد، تمام درخت را به حرکت و تکان در می آورد.
اگر سرعت باد ۲۰ متر بر ثانیه باشد، حتی شاخه های بزرگ درختان را می شکند.
دما را با سرعت باد اصلاح می کنند:
مثلا وقتی درجه حرارت ۱۰- درجه سانتی گراد است و باد با سرعت 7m/s می وزد سرما ۲۵- درجه سانتی گراد است.
در نظر داشته باشید که سرعت باد فقط روی پوستهای بدون پوشش مناسب تاثیر خواهد گذاشت.
اگر در محیط کوهستان مرتب لباس پوشیده و یک سیستم لایه ای به تن کرده باشید، نقاط حساس را پوشانده و کلاهی کاملا قوی علیه باد و سرما به سر گذاشته باشید، مواجه با تاثیر سرمای باد نخواهید شد.
🔶رطوبت
رطوبت از یک سو باعث افزایش سرعت انتقال حرارت به محیط خواهد شد و از سوی دیگر تبخیر آب از پوست باعث از دست رفتن سریع حرارت خواهد گردید.
لذا پوست یا بدن مرطوب به سرعت بدن را سرد خواهد کرد .
ضمنا در آب سرد انتقال حرارت ۲۰ تا ۳۰ برابر هوای سرد است و لباسهای خیس تا ۳۰ درصد قدرت عایق بودن خود را از دست میدهند.
برای درک سرما زدگی شناخت این مثلث و اجزائ تشکیل دهنده آن بسیار مهم است.
با شناخت این مثلث شما می توانید سرمازدگی را بشناسید آنرا پیش بینی کنید و از وقوع آن پیشگیری کنید.
سرما به دو صورت به بدن آسیب میرساند، افت دمای بدن (هایپوترمی) و سرمازدگی (Frosbite) از خطراتی هستند که در ورزش های زمستانی و کوهنوردی وجود دارد، این دو خطر روی یکدیگر تاثیر مستقیم دارند.
پیشرفت هایپوترمی منجر به مرگ می گردد، حتی اگر یخ زدگی بافتی از بدن اتفاق نیافتد. پیشرفت سرمازدگی منجر به قطع عضو یخ زده می شود، و به تنهایی (اگر به تدریج با هایپوترمی همراه نشود) موجب مرگ نمی گردد.
هایپوترمی یا هیپوترمی به معنی افت دمای بدن است و به وضعیتی گفته می شود ک هدمای مرکزی بدن که معمولاً ۳۷ درجه سانتی گراد است، اگر از حد معینی. ۳۵ درجه سانتی گراد کمتر شود، هایپوترمی عارض می شود. منظور از دمای مرکزی، دمای داخل دهان یا معقد است، چون ممکن است دمای دست یا پا حتی خیلی کمتر از این حد باشد، ولی فرد دچار هایپوترمی نشده باشد.
هایپوترمی (افت دمای مرکزی بدن) یکی از علل مهم مرگ و میر افرادی است که در زمستان به کوهنوردی می پردازند و یا در محیط سرد فعالیت یا احیاناً بدون آمادگی اقامت میکنند. همچنین ممکن است فرد در محیط چندان سردی قرار نداشته باشد، ولی به علت مشکلات دیگری مثل سکته مغزی، بیماری تیروئید، کم آبی، کم خوابی، مصرف بعضی داروها(الکل) و …، بدنش توانایی تولید حرارت لازم را نداشته باشد و در نتیجه دچار هایپوترمی شود.
تماس با سرما
وقتی تعادل بین گرمای تولید شده در بدن و گرمای خارج شده از آن به هم بخورد و برای مدت زمان طولانی، گرمای بیشتری از دست برود، هیپوترمی رخ می دهد.
کوهنوردان با پوشیدن لباس های مخصوص که برای آب و هوای سرد و بادی طراحی شده اند، از بروز هیپوترمی جلوگیری می کنند.
اما آب و هوای معتدل نیز بر اساس سن فرد، توده بدنی او، میزان چربی بدن، سلامت کلی بدن و مدت زمان تماس با هوای سرد می تواند باعث هیپوترمی شود.
نوزادان و کودکانی که در اتاق سرد می خوابند، در معرض خطر ابتلا به هیپوترمی قرار دارند.
کاهش دمای بدن باعث کند شدن فعالیت مغز، نفس کشیدن و ضربان قلب می شود
تماس با سرما چطور باعث هیپوترمی می شود؟
در طی تماس با سرما، بیشتر گرمای بدن (تا ۹۰ درصد) از طریق پوست از دست می رود و بقیه آن هم از طریق ریه ها (با نفس کشیدن) خارج می شود.
خروج گرما از طریق پوست در آب و هوای بادخیز و یا مرطوب تسریع می شود.
اگر تماس با آب سرد باعث خروج گرمای بدن شود (مثل شنا کردن در آب سرد)، حرکات امواج آب تا ۵۰ درصد خروج گرما را افزایش می دهد.
هنگام سرد شدن بدن، هیپوتالاموس (مرکز کنترل دمای بدن در مغز) سعی می کند دمای بدن را بالا ببرد.
هنگام مواجهه با سرما، بدن می لرزد. لرزیدن بدن هنگام سرما یک پاسخ دفاعی بدن است تا از طریق فعال کردن عضلات، گرما تولید شود.
در یک پاسخ دفاعی دیگر بدن، رگ های خونی به طور موقتی تنگ می شوند تا گرمای کمتری از دست برود.
در حالت طبیعی، فعالیت قلب و کبد، بیشتر گرمای بدن را تولید می کند، اما وقتی دمای مرکز بدن افت پیدا می کند، این اندام ها گرمای کمتری تولید می کنند تا گرما را نگه دارند و از مغز محافظت کنند.
کاهش دمای بدن باعث کند شدن فعالیت مغز، نفس کشیدن و ضربان قلب می شود. هایپوترمی دارای ۳ درجه است و شامل مراحل: خفیف، متوسط و شدید می شود.
علایم بیماری هایپوترمی (Hypothermie):
۱- هیپوترمی خفیف: در این مرحله دمای مرکزی بدن بین ۳۵ تا ۳۲ درجه سانتی گراد قرار م یگیرد و معمولاً حالت های زیر بر بیمار بروز میکند:
احساس سرما و لرز؛
حالت سیخ شدن موها؛
اختلال در حرکات عضلانی؛
حالت ضعف و بی حالی و عدم توانایی در همراهی با دیگران؛
کم شدن توان حرف زدن که به تدریج تکلم حالت بریده بریده می گیرد؛
حالت بی تفاوتی نسبت به اطراف؛
رفته رفته عدم تعادل و ناهنجاری در رفتار؛-
میل به نشستن و خوابیدن و عارض شدن فراموشی؛
در مرحله خفیف ممکن است بعضی از این علائم یا همه آنها دیده شوند، تا این مرحله وضعیت چندان خطرناک نیست و با اقدام مناسب فرد نجات پیدا می کند.
۲- هایپوترمی متوسط: با تداوم شرایط نامساعد برای بیمار حال وی رو به وخامت می رود و دمای مرکزی بدن به ۳۲ تا ۲۸ درجه سانتی گراد می رسد. در این حالت می توان شاهد علائم زیر بود:
شدیدتر شدن برخی علائم یاد شده، به تدریج از بین رفتن لرز، کاهش شدیدتر هوشیاری تا مرحله ورود به کما؛
سرد و متورم و کبود شدن پوست به تدریج سفت و سخت شدن عضلات، ضعیف شدن نبض، نامنظم شدن تنفس و ضربان قلب؛
سرد، متورم و کبود شدن پوست بدن.
۳- هایپوترمی شدید تا مرگ: دمای مرکزی بدن به کمتر از ۲۸ درجه سانت یگراد می رسد و علائم زیر ظاهر میگردد:
ورود فرد به حالت کمای عمیق؛
ضربان قلب و تنفس اگر وجود داشته باشد، آهسته و نامنظم است.
گاه ظاهراً فرد مرده به نظر می رسد ولی هنوز در صورت انجام اقدامات تخصصی و مؤثر احتمال بازگرداندن فرد وجود دارد.
در صورت انجام ندادن کمک یا اقدامات لازم در این مرحله امکان مرگ بسیار زیاد است.
عوامل تاثیرگذار در بروز هیپوترمی:
۱- دمای پایین هوا یا آب
۲- پوشاک نامناسب و ناکافی
۳- رطوبت
۴- دهیدراسیون (کاهش مایعات بدن): این حالت به دنبال فعالیتها و یا بیماریهایی که منجر به از دست دادن مایعات بدن میشوند، اتفاق میافتد. مانند ورزش شدید و طولانی مدت یا ابتلا به اسهال و استفراغ.
۵- خستگی
۶- عدم کفایت مواد غذایی
۷- عدم اطلاع کافی از هایپوترمی و جزئیات آن
۸- مصرف الکل: در مدت کوتاهی باعث افزایش دما میگردد که ناشی از دفع شدید حرارت از طریق پوست است و پس از آن شخص به سرعت به سمت هایپوترمی خواهد رفت.
۹- دیابت: میدانیم که نوسانات قند خون در افراد دیابتی بیشتر از حد معمول بوده و در این اشخاص، هیپوگلیسمی (کاهش قند خون) میتواند به هایپوترمی منجر گردد. علت این موضوع آن است که در بیماران
یابتی، ذخایر گلیکوژن محدود میباشند. البته اشاره به این نکته ضروری است که هر عاملی که موجب کاهش ذخایر گلیکوژن بدن شود، به بروز هایپوترمی کمک خواهد کرد.
۱۰- سن اشخاص: سن بالا و یا بسیار کم در انسانها به عنوان عاملی مستعد کننده در ایجاد هایپوترمی شناخته شده است. برای مثال کودکان خیلی سریعتر از بزرگسالان به هایپوترمی مبتلا میشوند.
۱۱- لاغری مفرط: افراد خیلی لاغر نیز بیشتر از دیگران دمای بدن خود را از دست میدهند و دچار هایپوترمی میشوند.
-۱۲- عادت: به اثبات رسیده است که عادات فردی و حتی محیط زندگی افراد بر میزان مقاومت آنها در برابر هایپوترمی مؤثر هستند. برای مثال میتوان به اسکیموها یا مردمی که در مناطق قطبی یا خیلی سرد زندگی میکنند اشاره کرد.
۳- هایپوتیروئیدی: به معنای کم کاری غده تیروئید است. در این بیماران کم کاری تیروئید به دلیل تأثیر در متابولیسم داخلی منجر به کاهش تولید گرما در بدن میشود.
۱۴- مصرف داروها: برخی داروها با تأثیر بر متابولیسم پایه و نیز مهار واکنش لرزیدن اثر خود را اعمال کرده و فرد مصرف کننده را در معرض بروز هایپوترمی قرار میدهند. مهمترین این داروها عبارتند از:
اروهای خوابآور، ضد افسردگیهای سه حلقهای، کلردیازپوکساید و داروهای ضد سایکوز.
در هایپوترمی خفیف تنها عمل لازم جلوگیری از پیشرفت بیماری است که اگر به درستی و با درایت انجام شود فرد از وضعیتی وخیم نجات پیدا کرده است. ابتدا می بایست فرد را در محلی خشک و دور از باد قرار
اد، باید لباس های خیس را هر چه سریع تر خارج نمود و بدن فرد را خشک کرده و لباس یا پوشش خشک دیگر پوشانید، به بیمار مایعات یا غذای گرم بدهید، اگر امکان پذیر است فرد را در کنار منبع گرمایی قرار دهید، تا هنگامی که از گرم شدن کامل بیمار و رفع سرما از بدنش مطمئن نشده اید، اجازه مجدد و برگشت به شرایط مخاطره انگیز را ندهید.
درمان و کمک ها اولیه:
کسی که دچار هیپوترمی شده است باید هر چه سریعتر تحت درمان قرار گیرد . تا زمانی که مراقبت های پزشکی از راه برسد اقدامات زیر ضروری است .
۱ – خارج کردن فرد از محیط سرد : ابتدا می بایست فرد را در محلی خشک و دور از باد قرار گیرد، اگر شما قادر به خارج کردن فرد از محیط سرما نیستید به هر طریق ممکن فرد را از معرض سرما و باد محافظت کنید .
۲ – لباس های خیس را در آورید : در صورتیکه لباس های فرد خیس شده است ، آنها را درآورده و بدن فرد را خشک کرده و لباس یا پوشش خشک دیگر پوشانید، سر فرد را بپوشانید . سعی کنید بیمار را زیاد حرکت ندهید . اگر لازم است لباسها را پاره کنید .
۳ – فرد را از زمین سرد جدا کنید : فرد را روی پتو یا سطح گرم دیگری بخوابانید .
۴ – مراقب تنفس فرد باشید : بیمار مبتلا به هیپوترمی شدید ممکن است بیهوش بوده و علامت واضحی از ضربان قلب و یا تنفس نداشته باشد . در صورتیکه تنفس بیمار متوقف شده یا بسیار کم و سطحی است در صورتیکه می توانید احیاء قلبی تنفسی را شروع کنید .
۵ – حرارت بدن خود را تقسیم کنید :او را به همراه فردی دیگر در داخل کیسه خواب یا کیسه نجات قرار دهیم. در صورت امکان اگر این کار را با دو نفر داوطلب انجام دهیم، بهتر است مقداری از لباسهای مصدوم را کم کرده یا کنار بیمار پوست به پوست نتیجه بهتری عایدمان خواهد شد.
۶ – از نوشابه های گرم استفاده شود ؛ به او یک نوشابه گرم غیرالکلی و البته بیمار باید بیهوش و قادر به بلع باشد.
در هایپوترمی متوسط تا شدید با یک اورژانس واقعی مواجه هستید و باید هر چه سریع تر اقدامات کمکی را شروع کنید. اگر فرد در کما است و ضربان قلب و فعالیت تنفسی را حس نمی کنید، می بایست اقدامات احیای قلبی و ریوی را شروع کنید. از گرم کردن سریع بدن فرد نیز می بایست خودداری نمود، و در صورتی که اطمینان به تداوم گرمای ملایم نیز وجود ندارد و احتمال و امکان انتقال بیمار بجای مطمئن تر وجود ندارد می بایست ابتدا بیمار را منتقل کرد، سپس اقدام به گرم کردن وی نمود. از حرکت دادن شدید و ناگهانی بیمار خودداری نمود.
پیشگیری
◄ مهم ترین اصل در پیشگیری از این بیماری، استفاده از لباس مناسب در حین فعالیت است، خشک ماندن اهمیت ویژه ای دارد و همچنین پوشاک ضد باد بسیار مهم است.(همیشه نه زیاد لباس بپوشید و نه کم در هر دو صورت امکان بروز این بیماری وجود خواهد داشت)
◄ به هیچ وجه نباید به فعالیت انقدر ادامه داد تا خستگی مفرط پدید آمده و به اصطلاح (تخلیه انرژی) بوجود آید، اختصاص زمان مناسب برای استراحت و تجدید قوا اهمیت فراوانی دارد.
◄ تغذیه مناسب با غذاهی پر انرژی و گرم در پیشگیری نقش حیاتی دارد، همچنین نوشیدن آاب به مقدار کافی و به ویژه گرم نیز الزامی است. از دارو هایی مانند: آرام بخش ها، کدئین، قهوه به میزان زیاد نباید استفاده نمود.
◄ برنامه شما باید متناسب با تجربه، تجهیزات، مهارت و آمادگی جسمانی تمام افراد گروه برنامه ریزی شود.
سرمازدگییخ زدگی سلول های پوست و سایر بافت های بدن، سرمازدگی (Frosbite) نامیده می شود.
در سرمازدگی تشکیل بلور یخ داخل هر سلول سبب از بین رفتن اجزای ریز داخل سلول شده و در نهایت منجر به پارگی جدار سلول و مرگ آن می شود. اگر وسعت این یخ زدگی زیاد باشد و تعداد زیادی از سلول های بافت و یا عضو را در بر بگیرد، در نهایت عضو از بین می رود. این بیماری به صورت موضعی بوده و ماهیتی متفاوت با هایپوترمی (Hypotermi) دارد.
معمولا” سرمازدگی (Frosbite) در نقاط انتهایی بدن که جریان خون ضعیف تر و آهسته تری دارند بوجود می آید. مهم ترین اعضای بدن برای سرمازدگی: انگشتان دست و پا، لاله گوش، نوک بینی، پاشنه پا، گونه ها و پیشانی هستند.
عوامل مختلفی باعث افزایش احتمال و تشدید سرمازدگی می شوند: رطوبت، باد، میزان سرمای محیط، اختلالات رگ ها و خون رسانی نامتناسب و…سرمازدگی(Frosbite) یخ زدگی سلول های پوست و سایر بافت های بدن، سرمازدگی (Frosbite) نامیده می شود.
در سرمازدگی تشکیل بلور یخ داخل هر سلول سبب از بین رفتن اجزای ریز داخل سلول شده و در نهایت منجر به پارگی جدار سلول و مرگ آن می شود. اگر وسعت این یخ زدگی زیاد باشد و تعداد زیادی از سلول های بافت و یا عضو را در بر بگیرد، در نهایت عضو از بین می رود. این بیماری به صورت موضعی بوده و ماهیتی متفاوت با هایپوترمی (Hypotermi) دارد.
معمولا” سرمازدگی (Frosbite) در نقاط انتهایی بدن که جریان خون ضعیف تر و آهسته تری دارند بوجود می آید. مهم ترین اعضای بدن برای سرمازدگی: انگشتان دست و پا، لاله گوش، نوک بینی، پاشنه پا، گونه ها و پیشانی هستند.
عوامل مختلفی باعث افزایش احتمال و تشدید سرمازدگی می شوند: رطوبت، باد، میزان سرمای محیط، اختلالات رگ ها و خون رسانی نامتناسب و…۱ـ یخ زدگی سطحی ۲ـ یخ زدگی عمقی
در سرمازدگی سطحی، بسته به اینکه کدام لایه از پوست درگیر می شود به سه دسته تقسیم بندی می گردد:
۱ـ درجه یک: در این نوع از سرما زدگی عضو قرمز،ملتهب و دردناک می شود.
۲ـ درجه دو: در این نوع از سرما زدگی عضو سفید رنگ، خمیری شکل و بدون درد می شود.
۳ـ درجه سه: دراین نوع از سرمازدگی عضو سفت، چوبی، کبود رنگ وبدون درد می گردد.
در سرما زدگی درجه یک عضو تاول نمی زند؛ در سرمازدگی درجه دو عضو تاول سفید رنگ می زند و در سرما زدگی درجه سه عضو تاول سیاه رنگ یا خونی میزند، در سرمازدگی از نوع سوم ۷۰درصد احتمال از دست رفتن عضو وجود دارد.
یخ زدگی عمقی:
در این نوع از سرما زدگی عضو تغییر شکل میدهد؛ که باید کمکهای اولیه برای فرد به سرعت انجام گیرد تا عضو کمتری از بین برود.
کمکهای اولیه در هنگام یخ زدگی:
ـ بردن مصدوم به محل گرم ـ تعویض پوشاک خیس و یخ زده ـ گرم نگهداشتن عضو یخ زده
ـ گذاشتن عضو یخ زده در آب ولرم ضد عفونی شدهء ۴۰ الی۴۲ درجه ـ دادن بهترین غدا به فرد مصدوم
کارهای غلط درهنگام سرمازدگی:
ـ کشیدن سیگار ـ نوشیدن الکل ـ ماساژ دادن عضو یخ زده ـ گرم کردن عضو یخ زده در کنار شعله وبخاری
ـ گذاشتن عضو درآّ داغ ـ گذاشتن عضو یخ زده در آب یخ
یخ زدگی برای افراد زیر شایع تر است:
۱- کودکان
۲ـ کسانی که بافت چربی بدنشان کم است.
۳ـ افرادی که دچار بیماری های خاصی هستند. مانند: کم خونی، مرض قند
۴ـ افراد گرسنه
۵ـ افراد مسن
۶- کسانی که دچار تخلیه انرژی شده اند.
۷ـ کسانی که آب واملاح بدنشان از دست رفته.
۸ـ افرادی که پوشاک ضعیف و نامناسب دارند.
۹ـ افرادی که دارای پوشاک خیس و نمناک باشند.
عوامل مستعد کننده:
۱ـ برودت هوا (سرما) ۲ـوزش باد ۳ـ ارتفاعات ۴ـ سابقه یخ زدگی
شایع ترین نقاط در بدن که دچار سرمازدگی می شوند عبارتند از:
۱ـ دستها ۲ـ پاها ۳ـ نوک بینی ۴ـ لالهء گوشها
علت اینکه این نقاط بیشتر دچار سرمازدگی می شود این است که فاصلهء بیشتری نسبت به قلب دارند.
-نکات کلیدی درهنگام یخ زدگی:
۱ـ راه رفتن روی پای یخ زده ممنوع است.
۲ـ از رفع فشار احتمالی وسایلی مانند ساعت مچی، انگشتر، بند پوتین و… بر روی عضو سرمازده مطمئن شد.
۳ـ درصورت عدم وجود آب گرم، امدادگر می تواند از زیر بغل خود برای گرم کردن عضو یخ زدهء فرد مصدوم استفاده کند.
۴ـ عدم ترکاندن تاول های عضو سرمازده.